شربت بنفشه باریج

شربت بنفشه باریج، فرآورده طب سنتی ایران

گروه طب سنتی، مرکز تحقیقات گیاهان دارویی باریج اسانس

 

گیاه بنفشه معطر که در کتب طب سنتی با نام بنفسج شناخته می‌شود. نام علمی آن .Viola odorata L می‌باشد.

مشخصات گیاه شناسی:

بنفشه گیاهی است که حدود 400 گونه دارد و معمولاً کاربرد آن در زمینه مشکلات تنفسی می‌باشد. بنفشه معطر دارای ترکیبات متفاوتی چون: آلکالوئیدها، گلیکوزیدها، ساپونین‌ها، تانن‌ها، متیل سالیسیلات، موسیلاژ، ویتامین C، کومارین و فلاونوئیدها می‌باشد. تمام اندام‌های این گیاه کاربرد درمانی دارد. (4 - 1)

بنفشه معطر گیاهی است وحشی چند ساله دارای گل‌های بسیار معطر به رنگ بنفش تیره که در بهار ظاهر می‌شود. ریشه آن دونده طویل و بر خلاف گل آن، بدبو می‌باشد. گیاه خیلی کوچک است. برگ‌های آن متناوب می‌باشد. تکثیر آن با تقسیم بوته پس از خاتمه گل دادن در پائیز و یا با کاشت بذر در خزانه و انتقال نهال کوچک آن در بهار در زمین اصلی می‌باشد. این گیاه در آب و هوای معتدل و نقاط سایه‌دار اغلب مناطق دنیا می‌روید. در ایران در اغلب نواحی معتدل به طور خودرو دیده می‌شود. در دامنه‌های البرز، کندوان، کرج، هرزویل، دامنه‌های مرطوب راه عمارلو، کبوترچاک و رودبار شناسایی شده است.

ترکیبات شیمیایی:

گل‌ها و برگ‌هاي بنفشه معطر حاوي اسانس، ساليسيليك‌اسيد، متيل استر، ساپونين، پولن و بتانيتروپروپيونيك اسيد مي‌باشد. عصاره آبی بنفشه شامل ترکیب اسانس‌های مختلف، متیل استر، سالیسیلیک اسید، فلاونوئیدها، آنتوسیانین‌ها، ساپونین‌ها، پولن و کومارین می‌باشد که در مجموع باعث خاصیت ضدالتهابی و ضدباکتریایی قوی در این گیاه شده است.(6- 2)

آثار دارویی-درمانی:

گیاه بنفشه سرد و تر است که در فرآیند شربت‌سازی با افزودن شکر به آن مزاج دارو معتدل متمایل به تر می‌گردد. از نظر خواص سنتی، بنفشه مسهل صفرا می‌باشد و عطش، حدت خون، تب‌های گرم و خفقان (تپش قلب) را تسکین می‌دهد. به گفته طب سنتی، دم کرده بنفشه برای نزله، زکام، سرفه و سرماخوردگی و ناراحتی‌های معده و کبد و طحال و درد کلیه - چه از طریق خوردن و چه از طریق مالیدن روی عضو- نافع است.(14 10)

در هند از بنفشه به عنوان معرق و برای کاهش تب استفاده می‌شود. گل بنفشه به عنوان نرم کننده و در ناراحتی‌های ریه مصرف می‌شود. هندیان از گل بنفشه شربتی درست می‌کنند که برای رفع ناراحتی‌های کودکان به ویژه ناراحتی‌های تنفسی ایشان مفید است.

براي گياه بنفشه معطر از دیرباز خـواص درمان كننده برونشيت حاد و مزمن، آسم، نزله هاي حاد و مزمن اندام تنفسي و برطرف كننده علائم سرماخوردگي قائل بوده‌اند. (8 - 4)

مطالعات جدید نشان داده‌اند که بنفشه خاصیت اکسپکتورانتی دارد، به کاهش التهاب ریوی و ادم غشاء مخاطی کمک می‌کند. به دلیل ویژگی ضد سرفه بودن آن، گزینه مناسبی برای بیماران آسمی است که تنگی نفس دارند. همچنین بنفشه در زخم و درد گلو، درد قفسه سینه، تنگی نفس، برونشیت حاد، سیاه سرفه و ذات الریه کاربرد دارد.(9)

در یک کارآزمایی بالینی جهت بررسی اثر شربت بنفشه بر تسکین سرفه در کودکان با آسم متناوب، 182 کودک 2 تا 12 سال در قالب دو گروه موازی شربت بنفشه و دارونما را به همراه داروی رایج سالبوتامول (یک آگونیست گیرنده بتا-2 آدرنرژیک) دریافت کردند. در طول دوره درمان گروه شربت بنفشه توانست در هر دو شاخص کاهش بیش از50‌% سرفه و مهار 100‌% سرفه نسبت به گروه دارونما به شکل معنی‌داری بهتر عمل کند (به ترتیب P=0.001و P<0.001). تأثیر دارو در میان کودکان دختر با پسر اختلافی نداشت. این مطالعه نشان داد مصرف توأمان شربت بنفشه با سالبوتامول در مهار سرفه بیماران با آسم متناوب مؤثر است.(9)

منابع:

1-Siddiqi HS, Mehmood MH, Rehman NU, Gilani AH. Studies on the antihypertensive and antidyslipidemic activities of Viola odorata leaves extract. Lipids Health Dis. 2012;11:6.

2. Svangard E, Burman R, Gunasekera S, Lo¨vborg H, Gullbo J, Go¨ransson U. Mechanism of action of cytotoxic cyclotides: cycloviolacin O2 disrupts lipid membranes. J Nat Prod. 2007;70:643-647.

3. Karioti A, Furlan C, Vincieri FF, Bilia AR. Analysis of the constituents and quality control of Viola odorata aqueous preparations by HPLC-DAD and HPLC-ESI-MS. Anal Bioanal Chem.2011;399:1715-1723.

4. PDR for Herbal Medicines, (2004), pp. 811- 13.

5. Chevallier, A. Herbal Remedies, (2007), p. 243.

6. Evans, WC. Pharmacognosy, (2002), pp. 29-30.

7. Weiss, R. F. Herbal Medicines, (2000), p. 193

8. Duke, J. A. Medicinal Herbs, 2 ed. (2006) pp. 15-16.
9. Qasemzadeh MJ. et al. The effect of Viola odorata flower syrup on the cough of children with asthma: A double-blind, randomized controlled trial. J Evid. Based Complement. Alternat. Med. 2015. doi: 10.1177/2156587215584862.

 

10- میرحیدر، حسین، معارف گیاهی، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، 1382، جلد ششم، ص367

11- مومن تنکابنی، محمد، تحفه حکیم مومن، انتشارات کتابفروشی محمودی، 1376، ص 1083

12- عقیلی خراسانی، محمدحسین، قرابادین کبیر، چاپ سنگی، ص 811

13- جرجانی، سید اسمعیل، الاغراض الطبیه، نسخه خطی، ص 645

14- قائنی هروی، محمدصالح، قرابادین صالحی، نسخه چاپ سنگی، ص 160